Πένθος

Ως πένθος θα μπορούσαμε να ορίσουμε την ονομασία του βιώματος που προκύπτει από την απώλεια ενός αγαπημένου προσώπου (πχ θάνατος) ή την απώλεια ενός συντρόφου μετά από χωρισμό( επίσης μορφή θανάτου) ή την απώλεια κάποιας θέσεις εργασίας και πολλά άλλα τα οποία είναι σημαντικά για τον κάθε άνθρωπο ξεχωριστά.
Θα μπορούσε κάποιος να πει πως, το να χάνεις απόλυτα και αμετάκλητα έναν άνθρωπο είναι τελείως διαφορετικό από το να χωρίζεις από μια σχέση ή το να χάσεις μια θέση εργασίας.
Η απώλεια και το πένθος σχετίζονται με το θάνατο, αλλά βιώνουμε πένθος σε πολλές άλλες καταστάσεις εκτός από το θάνατο. Μικρές και μεγάλες απώλειες συμβαίνουν στην καθημερινότητα μας.
Το πως βιώνει και σε τι ένταση ο κάθε άνθρωπος τις μικρές η μεγάλες απώλειες στην ζωή του, είναι υποκειμενικό. Αυτό που είναι ξεκάθαρο, είναι πως το πένθος είναι επώδυνο με έναν ‘’απόλυτο’’ τρόπο.
Το πένθος ως διαδικασία μπορεί να προκαλέσει έντονο ψυχικό πόνο και μια αλυσιδωτή αντίδραση έντονων συναισθημάτων όπως, απελπισία, απόγνωση, λύπη, θυμό, φόβο και μπορεί να φέρει τον άνθρωπο αντιμέτωπο με τους βαθύτερους φόβους του.
Υπάρχουν κάποια στάδια τα οποία συνήθως περνάμε βιώνοντας μια απώλεια. Η πρώτη που τα προσδιόρισε ήταν η ψυχίατρος Elisabeth Kubler- Ross (Μοντέλο Κιούμπλερ-Ρος) και
είναι τα εξής:
1ο στάδιο: Άρνηση: Σε αυτό το στάδιο το άτομο νιώθει μουδιασμένο, παίρνει απόσταση από την κατάσταση και το γεγονός. Ουσιαστικά, αντιδρά σαν να μην έχει συμβεί η απώλεια. Σε αυτό το στάδιο, προκειμένου να προστατευθεί ο άνθρωπος παίρνει χρόνο για να μπορέσει να αφομοιώσει σιγά σιγά το γεγονός.
2ο στάδιο: Θυμός: Ο θυμός εμφανίζεται με την συνειδητοποίηση της απώλειας. Αποτελεί σημαντικό κομμάτι της διαδικασίας. Ουσιαστικά έρχεται όλο και πιο κοντά σε επαφή με το επώδυνο και τραυματικό γεγονός της απώλειας/πένθος.
3ο στάδιο: Διαπραγμάτευση: Μετά τη συνειδητοποίηση και την επαφή με την απολυτότητα της κατάστασης, ο άνθρωπος ψάχνει τρόπους και μεθόδους να βιώσει με ένα πιο απαλό και λιγότερο επώδυνο τρόπο. Ουσιαστικά αρχίζει μια διαδικασία του «ναι μεν, αλλά…»
4ο στάδιο: Κατάθλιψη: Πλέον η αποφυγή και η εκλογίκευση παίρνει τέλος και το άτομο αισθάνεται να πενθεί για όσα έχει χάσει. Αποσύρεται και μπαίνει μέσα στον πόνο, ο οποίος αρκετές φορές τον/ην κατακλύζει σε σημείο ακινητοποίησης.
5ο στάδιο: Αποδοχή: Η διαδικασία του πένθους ‘’ολοκληρώνεται’’ το άτομο στέκετε με αποδοχή απέναντι στην απώλεια και σε όλα τα συναισθήματα που αυτό φέρει.
Ο Gendlin αναφέρει τις έννοιες της ενσώματης ύπαρξης, του βιωμένου σώματος που πριν από όλα είναι αυτό που φέρει το βίωμα και άρα αυτό, στο οποίο καλούμαστε να στρέψουμε τη προσοχή μας, για να αποκαταστήσουμε τη σχέση μας με το βίωμα μας.
Είναι πολύ σημαντικό καθ’ όλη την διάρκεια του πένθους να επιτρέψουμε και να δώσουμε χώρο στο ‘’Σώμα’’ να μιλήσει και να ακουστεί.
Ένας επαγγελματίας ψυχικής υγείας μπορεί να συνοδέψει τον άνθρωπο στο να βιώσει το πένθος με ενδιαφέρον, αποδοχή και αυθεντικότητα.
Πασχάλης Βαβελίδης – Σύμβουλος Ψυχικής Υγείας
Foto – Tamás Goschler-2004